Debata panelowa �Dziedzictwo Sprawiedliwych w�r�d narod�w �wiata � przes�anie dla wsp�czesnych� po��czona z promocj� ksi��ki Mateusza Szpytmy �Sprawiedliwi i ich �wiat� � Krak�w, 9 czerwca 2015 r.

Fundacja Instytut Studi�w Strategicznych, Oddzia� Instytutu Pami�ci Narodowej w Krakowie oraz Muzeum Historyczne Miasta Krakowa zapraszaj� na debat� panelow� �Dziedzictwo Sprawiedliwych w�r�d narod�w �wiata � przes�anie dla wsp�czesnych� po��czon�
z promocj� ksi��ki Mateusza Szpytmy �Sprawiedliwi i ich �wiat�.

W dyskusji udzia� wezm�:
� dr Mateusz Szpytma (Oddzia� Instytutu Pami�ci Narodowej/Muzeum Polak�w Ratuj�cych �yd�w im. Rodziny Ulm�w w Markowej)
� prof. dr hab. med. Aleksander B. Skotnicki (Fundacja �Stradomskie Centrum Dialogu�)
� Anna Szyma�ska-Klich (Prezes Zarz�du Fundacji Instytut Studi�w Strategicznych)
� Monika Bednarek (Kustosz Muzeum Historyczne Miasta Krakowa)
Spotkanie poprowadzi: dr Marek Lasota (Dyrektor Oddzia�u Instytutu Pami�ci Narodowej w Krakowie).

Spotkanie odb�dzie si� we wtorek, 9 czerwca 2015 roku, o godzinie 17.30 w Sali Fontany � Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Rynek G��wny 35, Krak�w.

Potwierdzenie przybycia: tel.: (012) 421 62 50, e-mail: biuro@iss.krakow.pl

Wok� relacji polsko � �ydowskich: ukaza�o si� drugie wydanie ksi��ki Mateusza Szpytmy, Sprawiedliwi i ich �wiat. Markowa w fotografii J�zefa Ulmy
Wznowiona ksi��ka jest efektem bada� naukowych prowadzonych w Oddziale IPN
w Krakowie. W 2003 roku Mateusz Szpytma, pracownik tej plac�wki, zainspirowa� spo�eczno�� Markowej, aby upami�tni�a nieznan� jeszcze w�wczas szerzej histori� rodziny Ulm�w zamordowan� 24 marca 1944 roku przez Niemc�w za pomoc �ydom. Po�wi�cony jej pomnik zosta� ods�oni�ty 24 marca 2004 roku. Uroczysto�ci te odbi�y si� szerokim echem
w og�lnopolskich mediach. Za zgod� �wczesnego dyrektora Oddzia�u IPN w Krakowie
dr hab. Janusza Kurtyki przygotowa� M. Szpytma r�wnie� pierwsze opracowanie naukowe
na ten temat. Ju� jako Prezes IPN 23 marca 2006 roku Janusz Kurtyka wzi�� udzia� w nadaniu szkole i gimnazjum w Markowej imienia Rodziny Ulm�w. Wraz z Kazimierzem Ujazdowskim �wczesnym ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego podpisa� w�wczas deklaracj� ��wiadkowie historii�. Rok p�niej ukaza�o si� pierwsze wydanie albumu �Sprawiedliwi i ich �wiat�, kt�ry by� pierwsz� publikacj� serii wydawniczej �Kto ratuje jedno �ycie...�. Obok IPN jego wsp�wydawc� by� Instytut Studi�w Strategicznych, kt�ry zgromadzi� kopie kilkuset zdj�� J�zefa Ulmy rozproszonych w�r�d mieszka�c�w Markowej.
Nak�ad ksi��ki szybko si� wyczerpa�. Jednak do reedycji albumu zach�ci�y wydawc�w nie tylko g�osy czytelnik�w, ale r�wnie� odszukanie wielu nieznanych dot�d �r�de�. Pozwoli�o to poszerzy� wiedz� o Ulmach, ukrywaj�cych si� u nich �ydach, kt�rych to�samo�� uda�o si� pozna� bli�ej, ale tak�e o spo�eczno�ci �ydowskiej w Markowej, zw�aszcza za� o jej unicestwieniu latem i jesieni� 1942 roku. Wielu z zamordowanych w�wczas �yd�w znanych jest ju� z imienia i nazwiska, wiadomo r�wnie�, gdzie zostali pogrzebani. Uda�o si� tak�e dotrze� do nowych danych na temat pomocy �ydom w Markowej. Dzi�ki temu wiadomo, �e do ko�ca okupacji prze�y�o tam nie 17, jak podano w poprzednim wydaniu albumu,
lecz 21 �yd�w. W drugim wydaniu umieszczono tak�e nieznan� wcze�niej fotografi� markowskich �yd�w ze �ladami krwi ofiar zbrodni z 24 marca 1944 roku.
Ustalenia zawarte w ksi��ce �Sprawiedliwi i ich �wiat� wpisuj� si� mocno w �ywy dyskurs nt. relacji polsko-�ydowskich. Cho� koncentruje si� ona na faktach pomocy udzielanej �ydom przez Polak�w, to zwr�cono r�wnie� uwag� i na inne postawy. Ostatnio odkryte zosta�y dokumenty m�wi�ce o poszukiwaniach, przez mieszka�c�w wsi, ukrywaj�cych si� �yd�w
w Markowej. Odbywa�y si� one na rozkaz Niemc�w, odmowa udzia�u by�a zagro�ona kar� �mierci i z tego powodu powojenne s�dy uniewinni�y wszystkich oskar�onych.
W tym kontek�cie warto zacytowa� fragment wst�pu Janusza Kurtyki do pierwszego wydania albumu: �Prowadz�c badania na temat Polak�w ratuj�cych �yd�w, nie zapominamy, �e byli tak�e tacy, kt�rzy z ch�ci� dostosowali si� do nieludzkiego prawa okupanta i splamili swoje r�ce wydawaniem �yd�w Niemcom lub szanta�owali tych, kt�rzy bohatersko chronili starszych braci. Najwi�ksza liczba Sprawiedliwych w�r�d wszystkich okupowanych narod�w � mimo obowi�zywania na polskich ziemiach niemieckiego prawa karz�cego �mierci� za ka�d� pomoc okazywan� �ydom � pozwala jednak spojrze� krytycznie na pojawiaj�ce si� opinie o szczeg�lnie silnym antysemityzmie Polak�w w tamtym czasie. Trzeba te� podkre�li�, �e konspiracyjne w�adze polskie by�y jedynymi w Europie, kt�re powo�a�y i wsp�finansowa�y rz�dow� instytucj� � Rad� Pomocy �ydom, dzia�aj�c� w okupowanym kraju.�

Mateusz Szpytma, Sprawiedliwi i ich �wiat. Markowa w fotografii J�zefa Ulmy, wydanie drugie poprawione i uzupe�nione, Instytut Pami�ci Narodowej i Instytut Studi�w Strategicznych, Krak�w 2015, 155 ss.
J�zef Ulma (1900�1944) by� ogrodnikiem i dzia�aczem spo�ecznym. Jako fotograf amator dokumentowa� �ycie rodzinnej Markowej, jednej z podkarpackich wsi. Zachowa�o si� wiele zdj��, na kt�rych uwieczni� �on� Wiktori� oraz swoje ma�e dzieci: Stasi�, Basi�, W�adzia, Franusia, Antosia i Marysi�. W 1942 roku Ulmowie przyj�li pod sw�j dach poszukuj�cych pomocy �yd�w z Markowej i �a�cuta, o�mioosobow� rodzin� Gr�nfeld�w, Didner�w
i Goldman�w. P�tora roku p�niej, 24 marca 1944 roku, wszyscy zostali zamordowani przez niemieckich �andarm�w. J�zef i Wiktoria Ulmowie w 1995 roku zostali uhonorowani po�miertnie tytu�em Sprawiedliwi w�r�d Narod�w �wiata. W Watykanie toczy si� proces beatyfikacyjny obejmuj�cy ca�� rodzin�. Ich imieniem nazwano jedyne w Polsce Muzeum Polak�w Ratuj�cych �yd�w, znajduj�ce si� w Markowej.