wernisa�: 30 pa�dziernika (�roda) o godz. 19:00



Poza polem widzenia

Nadchodzi listopad, czas najdzikszych kontrast�w, miesi�c ogo�ocenia, miesi�c ostatnich, drobnych, jaskrawo��tych jab�ek, zielonych skrzyp�w, puchu, popio�u, rdzy.

To w�a�ciwy czas, aby zbli�y� si� ponownie do hermetycznej i pe�nej obietnic poezji Moniki Szwed. Pozna�ska artystka, kt�rej mamy szcz�cie towarzyszy� w Zderzaku w Krakowie od pocz�tku wzrastania jej sztuki, przedstawi nowy cykl rysunk�w, inspirowany mow� Paula Celana, niemiecko-�ydowskiego poety.

Tytu� wystawy

przest�pne
lata

pochodzi z wiersza Celana �I SI�A, I B�L�.


I SI�A, I B�L
i to, co mnie pcha�o,
co pop�dza�o i wstrzymywa�o:

jubileuszowe, przest�pne
lata,

odurzenie �wierkami, niegdy�,

k�usownicze przekonanie,
�e mo�na by to inaczej powiedzie�, ni�
tak.


Tw�rczo�� Moniki Szwed tak bardzo r�ni si� od t�a jej generacji poetyk� i stopniem z�o�ono�ci, patosem i wirtuozeri�, �e niezmiernie trudno j� zdefiniowa� r�wie�niczej krytyce. Praktycznie znajduje si� ona poza polem widzenia, cho� inspiruje i jest na�ladowana. To samotnictwo wyrz�dza coraz wi�ksz� szkod� zar�wno artystce, jak kulturalnej publiczno�ci, kt�ra nie ma szansy dostrzec i doceni� warto�ci jej sztuki. Op�nia te� jej wyj�cie w �wiat kultury bogatszej, cho�by w �wiat niemieckoj�zyczny.

Poetyka ta, bliska akmeizmowi i symbolizmowi, jest kolejnym fenomenem europejskiej dekadencji. Pojawiaj� si� w niej osobliwe przedmioty mnemoniczne, wok� kt�rych rozwija si� akcja, uwik�ana w kilka perspektyw czasowych. Czas i jego metamorfozy maj� zasadnicze znaczenie. Zmys�owo�� tych utwor�w jest urzekaj�ca � jednocze�nie zdystansowana i pe�na kontrast�w. B�l i czu�o��, ranienie i leczenie, p�ciowo�� i okrucie�stwo s� nieod��czne, jak pokazuje to na jednym z rysunk�w skok w k�uj�ce aloesy. Obrazy Moniki sk�adaj� si� z �krajobraz�w roz�upanych na syntezy�, jak j�dro orzecha, jak od�upki ametystowej geody. Ludzkie oczy takich nie widz�, st�d je�li na nie patrzymy, to lekko sp�oszeni � z odczuciem, �e to nielegalne, �e tak by� nie powinno, �e b�ysk listopada nie jest realny.

Wyposa�ona w takie narz�dzia oraz perfekcyjn� technik� warsztatow�, artystka by�a predestynowana do adaptacji kunsztownej mowy poetyckiej, kt�ra jest cierpieniem i ol�nieniem, i nieraz inspirowa�a artyst�w, cho�by bliskiego jej Miros�awa Ba�k�, czy Anselma Kiefera. Bezpo�rednie nawi�zanie do konkretnego utworu Celana mo�emy chyba uzna� za ideow� deklaracj�, pierwszy raz tak jasn� i wyrazist�, z afirmatywnym i niezno�nym �tak� na ko�cu wiersza, z �b�lem� i bezradno�ci� na pocz�tku.

Zachodzi obawa, �e nasza krytyka artystyczna prze�lepi, przegapi t� deklaracj�, a wraz z ni� to, co najtrudniej wyra�alne, co ujawnia si� tylko w b�ysku listopada, poza polem widzenia � czyli celanow� Todesfuge, obecn� w sztuce Moniki od zawsze jako zasada harmoniczna. Wi�c dobrze, �e j� ju� mamy � t� cenn� wskaz�wk�, �e mo�na p�j�� jej tropem.