Przez prawie pół wieku wypędzenia Polaków z Kresów nazywano propagandowo „repatriacją”. Komunistyczna władza, która swą zgodą przypieczętowała utratę Wilna
i Lwowa, starała się uwypuklać historyczny fakt powrotu na prastare ziemie piastowskie i ich gospodarczą wartość, co miało rekompensować poniesioną stratę. Starannie natomiast ukrywano fakt, że zasiedlającym je ludziom towarzyszyło przez lata poczucie bezsilności i krzywdy oraz oczekiwanie na wybuch III wojny światowej. Wielu z nich było przez lata przekonanych o tymczasowości swego położenia, nie remontowało więc domów, popadało w apatię i alienację. Dziś, kiedy nie stanowi to już tematu tabu, stajemy przed kolejnym poważnym wyzwaniem. Oto na naszych oczach umierają ostatni wypędzeni z Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej.

Aby ocalić ich relacje, a także udostępnić uczniom i nauczycielom rzetelną odbyła się już III edycja projektu edukacyjnego „Kresy” – polskie ziemie wschodnie w XX wieku. Stanowił on część Małopolskiego Programu Edukacji Patriotycznej i Obywatelskiej i jest realizowany wspólnie przez pięć podmiotów: Biuro Edukacji Publicznej Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie, Uniwersytet Papieski im. Jana Pawła II, Kuratorium Oświaty w Krakowie, Muzeum Archeologiczne w Krakowie i Fundację Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego w Krakowie. Swego poparcia udzieliły przedsięwzięciu liczne organizacje oraz media.

Komisja Wojewódzka na podstawie nadesłanych prac wyłoniła finalistów konkursu „Repatriacja czy ekspatriacja? Wyjechać czy zostać? Masowe wypędzenia obywateli polskich z ziem wschodnich II Rzeczypospolitej w latach 1944–1959”, realizowanego w ramach III edycji projektu „Kresy” – polskie ziemie wschodnie w XX wieku”.

Lista laureatów zostanie ogłoszona podczas sesji naukowo-edukacyjnej podsumowującej projekt w dniu 30 marca (poniedziałek) 2015 r. w godzinach 13.00 – 15.30 w Liceum Ogólnokształcącym Zakonu Pijarów im. ks. Stanisława Konarskiego w Krakowie, ul. Akacjowa 5 (program sesji w załączeniu).

Uczestnicy projektu brali udział w dwóch sesjach naukowych i serii dwóch warsztatów, w czasie których uczestniczyli w wykładach, pokazach filmów, debatach i spotkaniach z żyjącymi jeszcze świadkami. Głównym celem było zapoznanie uczestników z historią Kresów Wschodnich XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem dramatu wypędzeń Polaków, do jakiego doszło w latach 1944–1959. Najważniejszą częścią projektu był konkurs „Repatriacja czy ekspatriacja? Wyjechać czy zostać? Masowe wypędzenia obywateli polskich z ziem wschodnich II Rzeczypospolitej w latach 1944–1959”.

Zadaniem uczniów, którzy wzięli w nim udział, było przygotowanie pracy pisemnej lub multimedialnej, na podstawie dostępnej literatury oraz zgromadzonych dokumentów, wspomnień i materiału ikonograficznego. Dla zwycięzców przewidziano atrakcyjne nagrody, dla wszystkich – ciekawe lekcje historii.

Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Krakowie